Problem podwójnej rezydencji osób fizycznych

W deklaracji PIT-11 od tego roku płatnicy zobowiązani są podać status rezydencji podatkowej rozliczanego podatnika. Podatnicy do dnia 29 lutego 2018 roku powinni otrzymać od pracodawców (płatników) informacje PIT-11 o uzyskanych w minionym roku podatkowym przychodach, pobranych zaliczkach na podatek dochodowy oraz składkach społecznych i zdrowotnych.

Informacja PIT-11 wykorzystana będzie przez podatnika, aby rozliczyć pit 2018 (rozlicz pit przez internet, rozliczenie pit przez internet, rozliczenie pit 2018 online). Do odpowiednich rubryk w pit 37 (pit 37 online) lub pit 36 (pit 36 online) należy przenieść dane uzyskane z deklaracji pit-11.

Rozliczany podatnik może mieć status  rezydenta lub nierezydenta.

Rezydent podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu od wszystkich dochodów (przychodów), które uzyskał nie tylko w Polsce, ale na całym świecie.

Natomiast nierezydent podlega ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, co oznacza konieczność zadeklarowania do opodatkowania w Polsce jedynie dochodów uzyskanych ze źródeł położonych w Polsce).

W polskim prawie podatkowym rezydencja podatkowa została określona w art. 3 ust. 1a Ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z tym przepisem  nieograniczony obowiązek podatkowy w Polsce dotyczy osób, które:

  • posiadają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ośrodek interesów życiowych, rozumiany jako centrum interesów osobistych lub gospodarczych albo
  • przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Możemy spotkać się z przypadkiem, iż jedna osoba będzie miała rezydencję podatkową w dwóch państwach jednocześnie, czyli podwójną rezydencją. Na przykład podatnik, który ma ośrodek Interesów życiowych w Niemczech, jednocześnie przebywa w Polsce ponad 183 dni w roku podatkowym. Kiedy wystąpi  taki „konflikt rezydencji” należy odwołać się do właściwej, podpisanej przez Polskę umowy międzynarodowej.o unikaniu podwójnego opodatkowania. W umowach tych określone są dodatkowe kryteria (tzw. tie-breaker rules), na podstawie których można ustalić  właściwą rezydencję podatkową takiej osoby.

Najczęściej są to następujące kryteria:

  • stałe miejsce zamieszkania – osobę uważa się za mającą miejsce zamieszkania w tym państwie, w którym ma ona stałe miejsce zamieszkania;
  • ściślejsze powiązania osobiste i gospodarcze (ośrodek interesów życiowych) – jeżeli podatnik ma stałe miejsce zamieszkania w obu umawiających się państwach, to uważa się, że ma on miejsce zamieszkania w tym państwie, z którym ma ściślejsze powiązania osobiste i gospodarcze ;
  • zwykłe przebywanie – jeżeli nie można ustalić, w którym państwie osoba ma ośrodek interesów życiowych, albo, jeżeli nie posiada ona stałego miejsca zamieszkania w żadnym państwie, to uważa się, że ma ona miejsce zamieszkania w tym umawiającym się państwie, w którym zwykle przebywa;
  • obywatelstwo – jeżeli osoba przebywa zazwyczaj w obu państwach lub nie przebywa zazwyczaj w żadnym z nich, to uważa się, że ma ona miejsce zamieszkania w tym państwie, którego jest obywatelem.

Jeżeli osoba jest obywatelem obydwu państw lub nie jest obywatelem żadnego z nich i według powyższych zasad nie uda się ostatecznie ustalić rezydencji podatkowej danej osoby,  to właściwe organy umawiających się państw rozstrzygają tę kwestię w drodze wzajemnego porozumienia.

Kryteria wymienione powyżej stosuje się w podanej kolejności. Dopiero gdy pierwsze kryterium nie decyduje o rozwiązaniu konfliktu (jest spełnione w obu państwach lub nie dotyczy żadnego z nich) można rozpatrywać drugie. Kolejne kryterium jest rozpatrywane jedynie w sytuacji, kiedy poprzednie lub wcześniejsze nie dały jasnego rozstrzygnięcia.

W związku z faktem, iż zasady dotyczące ustalania rezydencji podatkowej są złożone, każda sytuacja powinna być analizowana indywidualnie.